رئیس بنیاد بینالمللی اسراء با اشاره به آیه "فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنیفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْها لا تَبْدیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یَعْلَمُونَ" نسبت مستقیم دین و فطرت گفت: تا انسان در چارچوب هستیشناسی و انسانشناسی الهی شناخته نشود، قانون کارساز نخواهد بود و تلاش در نظام اسلامی باید قانون، معطوف به اخلاق و تقویت مراتب تعالی انسان باشد.
حجتالاسلام والمسلمین استاد مرتضی جوادی آملی در نشست علمی «تأثیر عقاید و اخلاق در نظام قانونگذاری اسلامی» مرکز تحقیقات اسلامی مجلس خاطرنشان کرد: قوانینی که بدون مصالح، مفاسد و حکمت قانون باشد نمیتواند برای جامعه اسلامی دلپذیر باشد.
ایشان با بیان اینکه قانون و احکام فقهی، رازآلود است، گفت: اگر علم دینی منهای انسانشناسی و هستیشناسی الهی باشد هرگز دینی نخواهد شد. ما علم زنده و پویا و شایسته انسان را میخواهیم. انسانی را که خدای متعال معرفی کرده باید بشناسیم. قانونی که بتواند انسان را از مدار طبیعت به مدار نفس و در نهایت به مدار عقل برساند شایسته قانونگذاری نظام اسلامی است. اگر انسان توانست طبیعت را بشکافد و به ملکوت برسد قانون برایش سخت نیست.
رئیس بنیاد بینالمللی علوم وحیانی اسراء با اشاره به نسبت اخلاق و قانون خاطرنشان کرد: احکام الهی از جایگاه اخلاق الهی بر ما جاری است. یک انسان با خلق حسن، قانون برای او لطیف میشود، ما با اخلاق رفتاری روبهرو هستیم، در حالی که اخلاق فضائلی است که در عمق وجود انسان راه پیدا کرده و او را دچار خصال شایسته کرده است.
حجتالاسلام والمسلمین مرتضی جوادی آملی با بیان اینکه همه آنچه در دین مطرح شده و در مسائل احکام و مقررات به حوزه انسان بازمیگردد، گفت: تا انسان شناخته نشود دین مشخص نخواهد شد، حوزه هستیشناسی و جهانبینی؛ و حوزه انسانشناسی از حوزههای بنیادین است که با شناخت آن میتوان به حوزه قانون ورود کرد و اگر انسان در اوضاع هستی شناخته نشود قانون برای او کارساز نخواهد بود. قانون در جامعه دینی برای انسانی مومنی نوشته میشود که میخواهد الهی شود.
رئیس بنیاد بینالمللی اسراء در ادامه با اشاره به جایگاه انسان در نظام آفرینش گفت: حوزه انسانشناسی از دیدگاه حکیمان الهی تعریف شده و به حق انسان یک حقیقت ناشناخته است که خدای متعال درباره آفرینش او فرمود «فَتَبَارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ». تمام نظام هستی برای خداوند چندان مایه اعجاب نیست، اما وقتی به آفرینش انسان میپردازد و مراحل وجودی او را برمیشمارد، در نهایت میفرماید، فتبارک الله.
ایشان افزود: در حوزه انسانشناسی بر مبنای آموزههای وحیانی، سخنان بزرگانی از حکیمان الهی خصوصاً صدرالمتألهین مطرح است. انسان یک حقیقت الهی است که خدای متعال در شأن او سخنانی دارد که معادل ندارد و تا این نوع نگاه نباشد قانون کارایی ندارد. به همین جهت صدرالمتألهین نفس را از بحث طبیعیات فلسفه به الهیات آورد و جهت الهی بودن انسان امر شریفی است که او به آن توجه داشت.
حجتالاسلام والمسلمین مرتضی جوادی آملی با بیان اینکه صدرالمتألهین برای انسان سه بخش طبیعت، نفس و عقل تعریف کرد، گفت: او در عمده آثارش به مناسبات این سه بخش میپردازد. بدانیم برای انسانی قانونگذاری می کنیم که از خاک برخاسته و تا ربالارباب امتداد دارد. قانونگذار باید بداند که حقیقت نفس انسانی که برای او قانون می گذراند ذو مراتب است و هر واجب و حرام و هر حکمی از احکام باید در زنجیره طبع و نفس و عقل قرار بگیرد.
ایشان افزود: معنای تقویت عقل و نفس این نیست که از قانون فاصله بگیریم؛ هر سه لازم است. دین مجموعه اخلاق و احکام و حکمت است و کسی که به اخلاق کریمانه برسد انسان متوسط است و تا در ساحت الهی قرار نگیرد انسان کامل نمیشود.
استاد مرتضی جوادی آملی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به نسبت دین و فطرت گفت: در سوره روم درباره مناسبات دین و فطرت صحبت شده و امر مستقیمی است. دین همان فطرتی است که «فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا». شگفتی در آفرینش انسان این است که تمام پلیدیها و خوبیها در صفحه نفس انسانی وجود دارد.
